AI-gebruikers weten dat ze moeten controleren. Toch doen velen het niet.

Samengevat: Bijna alle AI-gebruikers vinden controle hun eigen taak. Toch controleert een grote meerderheid niet altijd. Een antwoord dat goed klinkt, voelt als een antwoord dat klopt. Dat is precies het probleem.

Wat zeggen de cijfers?

Beveiligingsbedrijf F-Secure vroeg 1.500 AI-gebruikers in de VS en het VK naar hun gedrag. Bijna 90% vindt het hun eigen verantwoordelijkheid om antwoorden te controleren. Toch controleert 70% dat alleen soms, zelden of nooit.

Nog een cijfer valt op. Bijna de helft stopt met twijfelen als een antwoord klopt. Het gaat om 47,3%. Een antwoord hoeft dus niet juist te zijn. Het moet alleen juist klinken.

Gebeurt dit ook op het werk?

Ja. Juridisch kantoor Kolmogorov Law ondervroeg 500 Amerikaanse werknemers. Zij gebruiken AI voor hun werk. Slechts 35% zegt altijd te controleren. De andere 65% doet dat minder vaak.

De cijfers wijzen op risico’s:

• 42% nam een antwoord aan terwijl ze twijfelden.
• 30% kreeg al problemen door een fout antwoord.
• Slechts 22% heeft een schriftelijke regel voor controle.

Let op de aard van dit onderzoek. Het is een enquête van een advocatenkantoor. De subgroepen zijn klein. Zie de cijfers als aanwijzing, niet als bewijs.

Waarom controleren we niet?

Het ligt niet aan kennis. Gebruikers weten dat ze moeten controleren. Het ligt aan gedrag. Daar spelen drie dingen mee.

1. Vloeiende taal wekt vertrouwen.
AI schrijft zeker en netjes. Dat voelt als autoriteit. Onzekerheid hoor je zelden.

2. Controleren kost tijd.
AI bespaart tijd. Controleren geeft een deel van die tijd terug. Veel mensen slaan die stap daarom over.

3. Vaak gaat het goed.
Meestal klopt het antwoord. Dat went. Wie vaak gelijk krijgt, controleert minder.

Onderzoekers noemen dit cognitieve overgave. Een studie van de Universiteit van Pennsylvania liet het zien. Bijna drie op de vier deelnemers namen zelfverzekerde maar foute antwoorden over. Het gaat om 73%. Deze studie las ik alleen via een tweede bron.

Wie meer gebruikt, controleert minder

Volgens F-Secure speelt de breedte van het gebruik mee. Wie AI voor veel soorten taken gebruikt, controleert minder. Bij deze groep nam 59,7% antwoorden ongecontroleerd over. Bij gebruikers met alleen simpele vragen was dat 28,6%.

Dat is zorgelijk. AI gaat steeds vaker over gezondheid, geld en relaties. Juist daar doen fouten pijn.

Controle is geen garantie

Controleren helpt, maar niet altijd. In de enquête van Kolmogorov zei 40% van de trouwe controleurs iets anders. Zij namen toch een antwoord aan dat ze verdachten.

Ook een slimme truc werkt niet. Sommige mensen vragen een tweede chatbot om het antwoord te checken. Dat deed 35,3% van de ondervraagden. Dat voelt als controle. Het is vaak AI die AI beoordeelt. Echte controle gebruikt een onafhankelijke bron.

Wat kun je er zelf aan doen?

Controleer niet alles. Dat houdt niemand vol. Controleer wat telt.

• Bepaal de inzet. Hoe groter de gevolgen, hoe strenger de controle.
• Zoek de bron. Vraag om bronnen en open ze echt.
• Check de cijfers. Namen, data en bedragen zijn de zwakke plekken.
• Gebruik een tweede, onafhankelijke bron. Een andere chatbot telt niet.
• Let op zekerheid. Een stellige toon is geen bewijs.
• Twijfel bij het onbekende. Controleer vooral wat je zelf niet kunt beoordelen.

Een goede vuistregel komt uit het onderzoek. Controleer bij hoge inzet, niet bij elke vraag.

Wat moeten bedrijven doen?

Slechts 22% van de werknemers heeft een schriftelijke regel. Dat is weinig. Organisaties kunnen drie dingen doen:

• Leg vast wanneer controle verplicht is.
• Maak duidelijk wie verantwoordelijk is.
• Train medewerkers in het herkennen van fouten.

Het juridische risico groeit ook. In mei 2026 oordeelde de rechtbank in München over Google. De rechter hield Google aansprakelijk voor onjuiste uitspraken in AI-samenvattingen. De waarschuwing om te dubbelchecken was niet genoeg. De zaak loopt nog in hoger beroep.

Moet de maker ook meer doen?

Ja, vindt F-Secure. Een expert zegt dat de oplossing niet bij meer voorzichtigheid van gebruikers ligt. Een systeem dat altijd zeker klinkt, moet zijn onzekerheid tonen. Dat is een redelijk standpunt. Gebruikers en makers delen de verantwoordelijkheid.

Veelgestelde vragen

Weten AI-gebruikers dat ze moeten controleren?
Ja. Bijna 90% vindt het hun eigen taak.

Hoeveel mensen controleren niet altijd?
Volgens F-Secure 70%. Volgens Kolmogorov Law 65% van de werknemers.

Waarom controleren mensen niet?
Antwoorden klinken zeker. Controle kost tijd. Meestal gaat het goed.

Is een tweede chatbot een goede controle?
Niet echt. Het blijft AI die AI beoordeelt.

Wanneer moet ik zeker controleren?
Bij gezondheid, geld, juridische zaken en werkproducten.

Conclusie

Het probleem is geen gebrek aan kennis. Het is gedrag. We weten wat we moeten doen en doen het niet. Een goed klinkend antwoord is nog geen goed antwoord. Controleer dus waar het ertoe doet. Kies een bron die niet door dezelfde AI is geschreven.