AI en beveiliging: vloek of zegen voor IT-security?

Gepubliceerd op 23 oktober 2026 om 09:56

AI is voor IT-security zowel een vloek als een zegen. Aanvallers werken sneller en met minder moeite. Verdedigers krijgen ook krachtige nieuwe middelen. De winnaar leert het snelst en heeft de basis op orde. Dat laatste benadrukken ook de Nederlandse veiligheidsdiensten.

Waarom is AI een vloek voor verdedigers?

Op 24 september 2026 sloegen zeven Nederlandse organisaties alarm. Het gaat om onder meer NCTV, NCSC, AIVD en MIVD. Zij stellen dat AI aanvallen groter en complexer maakt. NCSC-directeur Matthijs van Amelsfort zegt dat AI de aanvalsketen automatiseert. Dat loopt van kwetsbaarheden vinden tot misbruik.

Drie redenen waarom dat pijn doet:

  • De drempel daalt. AI laat een bredere groep kwaadwillenden aanvallen uitvoeren. Aanvallers hebben daarvoor geen topmodellen nodig. Bestaande en toegankelijke modellen volstaan al.
  • De tijd krimpt. Tussen bekend worden en misbruik van een kwetsbaarheid zit weinig tijd. Volgens Bram Poppink van TNO is die tijd vrijwel nul. Patchen op mensensnelheid volstaat dus niet meer.
  • De verdediging loopt achter. Dimitri van Zantvliet van de NS zegt dat aanvallers op machinesnelheid werken. Verdedigende processen draaien nog grotendeels op mensensnelheid.

Aanvallen met AI zijn bovendien niet altijd als zodanig te herkennen. Dat maakt analyse achteraf lastiger.

Waarom is AI een zegen voor verdedigers?

Dezelfde technologie helpt ook de verdediger. AI kan kwetsbaarheden in software automatisch opsporen en valideren. Dat is precies waar het Nederlandse initiatief Prometheus aan werkt.

Twaalf organisaties doen mee, onder wie NS, NCSC, NCTV, TNO en DIVD. Digital Holland coördineert het initiatief. TNO leidt een proof of concept. Die onderzoekt welke AI-modellen veilig genoeg zijn. Ook kijkt het naar betrouwbare Nederlandse hosting. Het doel is kwetsbaarheden vinden voordat een aanvaller dat doet.

Poppink zegt dat AI op negen van de tien hackertaken wint. Dat is zijn inschatting, geen vastgesteld cijfer. Het laat wel zien wat mogelijk is. Ook de verdediging kan dus op machinesnelheid werken. Dat geldt voor patchen, scannen en eerste analyse.

Wat is het derde gezicht van AI?

AI-systemen zijn zelf ook een aanvalsdoel. TNO test hoe makkelijk een AI-model te misleiden is. Dat heet AI red teaming. Veel krachtige modellen komen van buiten Europa. Dat vraagt om een bewuste keuze. Kun je tijdig en betaalbaar overstappen naar een ander model? Dat is volgens TNO de vraag die telt.

Wat kun je nu doen?

Het NCSC stelt drie acties voor bestuurders:

  1. Breng de basis op orde. Denk aan patchen, MFA en back-ups.
  2. Vraag of je beveiliging nog passend is.
  3. Neem signalen over AI serieus.

Daar komen vier acties bij:

  • Automatiseer je patchproces. TNO adviseert organisaties hun patchprocessen te versnellen en te automatiseren.
  • Zet AI ook defensief in. Begin met scannen, triage en eerste analyse.
  • Leg AI-risico’s op de bestuurstafel. Het NCSC noemt bewustwording en ander leiderschap de belangrijkste stap.
  • Test je eigen AI-toepassingen. Laat ze red teamen voordat een aanvaller dat doet.

Conclusie: vloek of zegen?

AI is geen vloek en geen zegen. AI is een versneller. Het versnelt aanvallers en verdedigers. Het verschil zit in de uitvoering. Wie traag patcht, verliest. Wie AI slim inzet, wint tijd. De mens blijft nodig voor oordeel en verantwoordelijkheid. Dat is mijn eigen conclusie, geen bevinding uit de bronnen.

Veelgestelde vragen

Is AI gevaarlijk voor IT-security?
AI maakt aanvallen sneller en toegankelijker. Dat zeggen NCSC, AIVD en MIVD.

Kan AI ook helpen bij verdediging?
Ja. AI kan kwetsbaarheden opsporen en valideren.

Hebben aanvallers topmodellen nodig?
Nee. Het NCTV zegt dat bestaande modellen volstaan.

Wat is Prometheus?
Een samenwerking van twaalf Nederlandse organisaties. Digital Holland coördineert het initiatief.

Waar begin ik?
Bij de basis, zegt het NCSC.

«