NIEUWS

Kort samengevat: Voorstanders willen niet het scrollen verbieden. Ze willen de ontwerpkeuzes aanpakken die ons laten blijven hangen. Denk aan oneindig scrollen, autoplay en slimme aanbevelingen. Europa en Nederland werken al aan regels. Tegenstanders vinden een verbod te ruw.

Het gaat om het ontwerp, niet om de handeling

Niemand wil de duim verbieden. Scrollen op sociale media is niet strafbaar. Het gaat om de systemen erachter. Die zijn gebouwd om je vast te houden.

Een aanbevelingsalgoritme leert wat jou prikkelt. Het toont je daar steeds meer van. Negatief nieuws werkt vaak extra goed. Je blijft kijken, ook als je je er slecht bij voelt. Dat heet doomscrollen.

Waarom voorstanders een verbod bepleiten

Voorstanders noemen vijf argumenten.

Het is bewust ontworpen. Platforms meten hoe lang je blijft. Ze optimaliseren daarop. De winst hangt af van jouw aandacht.

De prikkel lijkt op een gokkast. Je weet nooit wat de volgende video brengt. Die onzekerheid houdt je vast. Ontwerpers noemen dit een variabele beloning.

Er is geen natuurlijk stopmoment. Een krant heeft een laatste pagina. Een oneindige feed heeft geen einde. De keuze om te stoppen ligt volledig bij de gebruiker.

Zelfcontrole werkt slecht tegen miljarden aan ontwikkelwerk. Een tijdslimiet instellen helpt maar beperkt. Je tegenstander is een systeem dat dagelijks leert.

Jongeren zijn extra kwetsbaar. Zij hebben minder ervaring met zelfbeheersing. Toch zitten zij uren per dag in deze apps.

Wat er al gebeurt

De overheid beweegt. De Europese Commissie stelde in februari 2026 vast dat TikTok mogelijk de Digital Services Act overtreedt. Het ging om verslavend ontwerp. Oneindig scrollen en pushmeldingen stonden centraal. Het was de eerste keer dat Brussel zo’n ontwerp als overtreding aanpakte.

Ook de Digital Fairness Act komt eraan. Dit voorstel wil verslavend ontwerp standaard uitzetten. Publicatie staat gepland voor eind 2026. De regels gelden naar verwachting pas tussen 2028 en 2030.

In het Verenigd Koninkrijk loopt sinds januari 2026 een consultatie over verslavende functies. In Nederland staat een verbod op verslavende, polariserende en antidemocratische algoritmes in het coalitieakkoord. Die plannen zijn nog niet uitgewerkt.

In de Verenigde Staten oordeelde een jury in Los Angeles in maart 2026 over verslavend ontwerp. Meta en Google werden aansprakelijk gehouden. Voorstanders zien daarin een kantelpunt. Ze vergelijken het met de tabaksindustrie.

Wat het verbod moet inhouden

Voorstanders willen concrete regels. Verslavende functies staan dan standaard uit. Gebruikers kiezen zelf of ze die aanzetten. Een feed krijgt een duidelijk einde. Autoplay start niet vanzelf. Platforms bieden een feed zonder profilering aan.

Wat tegenstanders zeggen

Er is ook kritiek. Het Rathenau Instituut adviseert niet te verbieden, maar aan te passen. Een verbod op inhoud botst met de vrijheid van meningsuiting. Ingrijpen in het ontwerp is volgens het instituut effectiever.

Ook de bewijslast is een punt. Onderzoekers vinden het lastig om schade precies te meten. Zeker bij jongeren is het bewijs nog niet sluitend. Daarnaast vragen critici wie bepaalt wat “verslavend” is. Een vage wet geeft rechtszaken en onzekerheid.

Sommigen vinden het te beperkt. Zij zeggen dat het verdienmodel het echte probleem is. Zolang advertenties op aandacht draaien, vinden platforms nieuwe trucs. De sector waarschuwt voor extra regels en minder concurrentiekracht in Europa.

Veelgestelde vragen

Wordt scrollen verboden?
Nee. Het gaat om ontwerpkeuzes in apps, zoals oneindig scrollen en autoplay.

Wat is doomscrollen?
Doomscrollen is dwangmatig lezen van negatieve berichten. Algoritmes versterken dat gedrag.

Wanneer komen er Europese regels?
De Digital Fairness Act staat gepland voor eind 2026. De regels gaan pas rond 2028 tot 2030 gelden.

Wat is het belangrijkste bezwaar?
Een verbod kan botsen met de vrijheid van meningsuiting. Ook is de schade moeilijk exact te meten.

Wat kan ik nu zelf doen?
Zet meldingen uit. Stel tijdslimieten in. Kies een feed zonder aanbevelingen als de app dat biedt.