NIEUWS

IN HET KORT: Het blijft een terugkerend punt van kritiek voor Microsoft: de manier waarop het eigen besturingssysteem Windows gebruikers probeert te sturen richting software van het bedrijf zelf. Een nieuw kritisch rapport beschuldigt de techgigant van het bewust inzetten van ten minste tien zogeheten ‘dark patterns’. Met deze misleidende of manipulatieve ontwerptechnieken probeert Microsoft Windows-gebruikers over te halen om de eigen webbrowser Edge te gebruiken, zelfs wanneer zij expliciet hebben gekozen voor een alternatief zoals Google Chrome, Mozilla Firefox of Brave.

Wat zijn ‘dark patterns’ en hoe worden ze ingezet?

Onder de noemer ‘dark patterns’ vallen gebruikersinterfaces die subtiel zo zijn ontworpen dat ze gebruikers verleiden, misleiden of dwingen tot keuzes die in het voordeel zijn van de softwaremaker in plaats van de consument. Het rapport toont aan dat Microsoft diverse tactieken combineert om het marktaandeel van Edge koste wat het kost te vergroten of te beschermen.

Een van de meest hardnekkige patronen is het negeren van de ingestelde standaardbrowser bij specifieke systeemacties. Wanneer een gebruiker binnen Windows op een link klikt in het instellingenmenu, de ingebouwde widgets, het zoekvenster van de taakbalk of de ingebouwde Copilot-functies, opent Windows de betreffende webpagina standaard in Microsoft Edge. De systeemvoorkeur van de gebruiker voor een andere browser wordt op die specifieke plekken simpelweg omzeild.

De tien manipulatieve tactieken op een rij

Het onderzoeksrapport ontleedt hoe Microsoft de drempel om een concurrerende browser te gebruiken kunstmatig hoog houdt. De belangrijkste patronen die in het rapport worden aangehaald zijn:

Negeren van voorkeuren: Systeemlinks binnen Windows openen geforceerd in Edge, ongeacht de ingestelde standaardbrowser.

Complexe instellingen: Het aanpassen van de standaardbrowser vereist meerdere handmatige stappen en instemmingsschermen in vergelijking met het instellen van Edge.

Aanwezige waarschuwingsschermen: Bij het downloaden of installeren van een alternatieve browser verschijnen er notificaties waarin Edge wordt aangeprezen als de 'veiligere' of 'snellere' optie.

Agressieve pop-ups: Banners in de Bing-zoekmachine en de Edge-browser herinneren gebruikers er herhaaldelijk aan om de instellingen terug te zetten naar Microsoft-producten.

Ongevraagde snelkoppelingen: Systeemupdates plaatsen regelmatig opnieuw snelkoppelingen naar Edge op het bureaublad of de taakbalk.

Misleidende knoppen: Visuele elementen in pop-ups leggen de nadruk op de knop "Aanbevolen instellingen behouden" (waarbij Edge standaard blijft), terwijl het afwijzen daarvan verstopt zit achter kleine tekst.

Gekoppelde accounts: Edge koppelt automatisch Windows-profielen aan de browser, waardoor het loskoppelen van gegevens ingewikkelder wordt gemaakt.

Widget-exclusiviteit: Nieuws en weerberichten op het Windows-bureaublad weigeren te openen in browsers van derden.

Verwarrende naamgeving: Systeemprompts gebruiken vaak dubbelzinnige termen om het verschil tussen de zoekmachine (Bing) en de browser (Edge) te vervagen.

Herhaalde overreding: Zelfs als een gebruiker alle Edge-prompts heeft afgewezen, keren dezelfde vragen na grote Windows-updates automatisch weer terug.

Druk vanuit wetgeving en toezichthouders

De bevindingen uit het rapport voeden de maatschappelijke en juridische discussie rond eerlijke concurrentie op digitale platforms. Binnen de Europese Unie ligt Microsoft door strengere wetgeving — zoals de Digital Markets Act (DMA) — toch al onder een vergrootglas. De DMA verplicht poortwachters om gebruikers volledige vrijheid te geven bij het kiezen en instellen van hun voorkeursapps, zonder dat de fabrikant daar frictie opwerpen mag.

Privacy- en consumentenorganisaties roepen toezichthouders op om strenger op te treden tegen dit soort ontwerpkeuzes. Het geforceerd doordrukken van software via het besturingssysteem beperkt niet alleen de keuzevrijheid van de consument, maar benadeelt ook de gezonde concurrentie op de browsermarkt. Microsoft heeft vooralsnog niet inhoudelijk gereageerd op alle tien de punten uit het rapport, maar benadrukt in een algemene verklaring dat het gebruikers altijd de mogelijkheid biedt om hun eigen softwarevoorkeuren aan te passen.