NIEUWS

IN HET KORT: Mogen basisschoolleerlingen straks nog wel zelfstandig gebruikmaken van toepassingen zoals ChatGPT, Gemini of Claude? Binnen de Tweede Kamer is een serieuze politieke discussie ontbrand over de vraag waar de grens moet liggen bij kunstmatige intelligentie in het basisonderwijs. Tien Kamerleden, aangevoerd door Volt en het CDA, willen dat het kabinet met een wettelijk verbod komt op het direct of zelfstandig gebruik van generatieve AI door basisschoolleerlingen. De Kamer stemt hier binnenkort over, maar voorlopig is van een daadwerkelijk verbod nog geen sprake.

Zorgen over zelfstandig denken en creativiteit

De initiatiefnemers achter de motie maken zich grote zorgen over de impact van generatieve AI op de mentale en didactische ontwikkeling van jonge kinderen. Op de basisschool worden de fundamentele basisvaardigheden gelegd: kinderen leren er begrijpend lezen, rekenen, creatief schrijven en zelfstandig een probleem analyseren.

Wanneer een pupil voor het maken van een werkstuk of opstel simpelweg een opdracht intypt in een AI-chatbot, wordt dit proces omzeild. De voorstanders van het verbod stellen dat kinderen eerst goed moeten leren nadenken, lezen en schrijven voordat ze met krachtige AI-hulpmiddelen aan de slag gaan. Ze trekken de vergelijking met sociale media en willen voorkomen dat scholen opnieuw te snel en kritiekloos een nieuwe technologie omarmen.

Politieke verhoudingen en de houding van het kabinet

Hoewel het initiatief brede steun lijkt te genieten onder een ruime Kamermeerderheid, betekent dit niet dat er morgen direct een verbod ingaat. Een aangenomen motie geldt in het Nederlandse staatsrecht namelijk als een dringend verzoek aan de regering, niet als een kant-en-klare wet.

Demissionair staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs) heeft tot nu toe terughoudend gereageerd op het idee van een algeheel verbod. Zij herkent de zorgen over de risico's voor de cognitieve ontwikkeling van kinderen, maar vindt een rigide verbod op dit moment te ver gaan. Het ministerie werkt momenteel aan een breder gedachte- en digitaliseringskader voor het onderwijs en wil de uitwerking daarvan afwachten.

Praktische vragen en didactische nuances

Binnen de onderwijssectoren klinkt bovendien een nuancerend geluid. Onderwijskundigen benadrukken dat er een groot didactisch verschil zit tussen een chatbot die kant-en-klare antwoorden voorschotelt en educatieve AI-software die juist verhelderende vragen stelt om het leerproces van een kind te ondersteunen.

Daarnaast brengt de motie in haar huidige vorm nog veel praktische vragen met zich mee voor schoolteams:

Afbakening: Geldt een eventueel verbod uitsluitend voor bekende consumenten-chatbots zoals ChatGPT en Gemini, of ook voor afgeschermde leersoftware die op de achtergrond van slimme algoritmes gebruikmaakt?

Handhaving: Hoe controleren leerkrachten of een leerling thuis of op een eigen apparaat ondersteuning heeft gekregen van een AI-model?

Leeftijdsdifferentiatie: Wordt er onderscheid gemaakt tussen een leerling in groep 3 en een leerling uit groep 8 die zich voorbereidt op de middelbare school?

De stemming in de Tweede Kamer zal de politieke piketpalen scherper stellen. Pas wanneer het kabinet met een concrete reactie en uitwerkingsplan komt, zal duidelijk worden wat er voor de praktijk in de klaslokalen daadwerkelijk verandert.