De mensen die AI maken, zijn niet zoals wij. Maar ze maken ons steeds meer zoals zij.

Kijk eens wie de systemen bouwt waar je elke dag tegen praat. Een klein clubje bedrijven, een paar steden, één type mens. Ingenieurs die geleerd hebben dat elk probleem een optimalisatievraagstuk is, dat wrijving een bug is en dat snelheid een deugd is. Slim, vaak oprecht, soms zelfs idealistisch. Maar geen doorsnee van de samenleving. En ze bouwen er precies naar.

Elk systeem draagt de waarden van zijn makers. De klok maakte van tijd iets wat je kunt meten en tekortkomt. De lopende band hakte werk in stukjes. AI maakt van elke vraag een taak die sneller, korter en gladder moet. Dat is geen neutrale eigenschap van "de technologie". Het is een wereldbeeld, en jij neemt het over zonder het ooit te hebben besteld.

Wat er al gebeurt

We schrijven anders. Korter, zakelijker, in instructies. We hebben geleerd te "prompten", en dat betekent in de praktijk dat we onze eigen taal aanpassen aan wat een machine goed verwerkt. Dubbelzinnigheid, ironie en een omweg die nergens toe leidt: het past niet in een prompt, dus het verdwijnt. We worden ongeduldig. Een antwoord dat een minuut kost voelt als falen. Twijfelen, het niet weten en zoeken worden ongemakkelijk, terwijl dat precies de plekken zijn waar denken begint.

We lezen en schrijven dezelfde gladde tekst. Mails, verslagen, zelfs een condoleance: allemaal die vriendelijke, nette, vlekkeloze toon waar niets aan schuurt. Je herkent het na twee zinnen. En het ergste is dat dit voor steeds meer mensen de standaard wordt van wat "goed geschreven" betekent. We beoordelen onszelf als een machine. Minuten bespaard, taken per uur, output. Een taal die niet de onze was, maar nu wel zo voelt.

Niemand is hier onschuldig

Er zit geen complot achter. Er zit iets banaler achter: commerciële prikkels. Bedrijven willen dat je terugkomt, dat je afhankelijk wordt en dat je het gebruikt voor steeds meer. Alles wat het gebruik vergemakkelijkt, wordt beloond. Alles wat je zou kunnen laten stilstaan, verdwijnt uit het ontwerp. Dat je daarbij een beetje jezelf inlevert, staat nergens in het verdienmodel.

En jij? Jij past je aan omdat het handig is. Dat is ook een keuze, al voelt het niet zo. Wie zegt dat hij er zelf geen last van heeft, heeft meestal niet gecontroleerd of hij nog hetzelfde schrijft, denkt en wacht als vijf jaar geleden.

Het punt

Ik beweer niet dat AI slecht is. Duidelijker formuleren en minder tijd kwijt zijn aan routine zijn echte winst. Maar wie alleen de winst telt, telt half. De vraag is niet of technologie ons verandert. Dat doet ze altijd. De vraag is wie de richting bepaalt, en dat zijn er verdomd weinig.

Wie beslist wat een goed antwoord is? Wie bepaalt welke toon normaal wordt? Wat gebeurt er met dialecten, met afwijkende stemmen, met mensen die traag denken of in omwegen? Als een norm zich vanzelf over miljoenen mensen verspreidt, dan is dat geen technische kwestie meer. Dat is macht, en macht hoort onder de loep.

Dus doe iets. Schrijf iets zonder hulp, ook als het langer duurt en slechter wordt. Laat een zin staan die stroef is. Praat met iemand over iets waar geen efficiënt antwoord op bestaat. En vraag bij elk hulpmiddel dat je gebruikt: wie heeft dit gemaakt, en wat wil hij dat ik word?

De makers zijn niet zoals wij. Dat mag. Maar dan moeten wij niet zo dom zijn om zoals zij te worden.